Każdy, kto korzysta z autonomicznego robota w swojej firmie, nie tylko kupuje urządzenie – bierze na siebie również odpowiedzialność. Oznakowanie CE robotów, przepisy dotyczące maszyn, bezpieczeństwo pracy oraz unijna ustawa o sztucznej inteligencji (AI) dotyczą wszystkich operatorów komercyjnych. Niniejszy artykuł przedstawia obiektywny przegląd obowiązujących przepisów i tego, na co należy zwrócić uwagę przy zakupie i obsłudze takiego robota. Nie zastępuje on porady prawnej.
Co oznacza oznakowanie CE dla robotów
Oznakowanie CE nie jest pieczęcią homologacji, lecz deklaracją zgodności. Za jego pomocą producent deklaruje, że jego produkt jest zgodny z obowiązującymi dyrektywami i przepisami UE. W przypadku robotów autonomicznych są to zazwyczaj:
- Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE (lub od 2027 r. nowa dyrektywa maszynowa 2023/1230)
- Dyrektywa niskonapięciowa 2014/35/UE
- Dyrektywa EMC 2014/30/UE
- Dyrektywa w sprawie urządzeń radiowych 2014/53/UE (dla urządzeń z obsługą WiFi/BT)
Oznakowanie CE musi być umieszczone w widocznym miejscu na urządzeniu. Do oznakowania należy dołączyć pełną dokumentację techniczną, deklarację zgodności producenta oraz instrukcję obsługi w języku kraju użytkowania.
Jako operator możesz uruchamiać wyłącznie urządzenia oznaczone znakiem CE. Zakupu należy dokonać za pośrednictwem integratora, takiego jak... SEBOTICSDokumentacja producenta jest dostępna — możesz i powinieneś o nią poprosić.
Dyrektywa maszynowa i nowe rozporządzenie maszynowe
Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE od ponad 15 lat stanowi ramy dla wymogów bezpieczeństwa maszyn w UE. Jest ona szczególnie istotna dla robotów autonomicznych, ponieważ definiuje podstawowe wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy (HSH): od urządzeń ochronnych i wyłączników awaryjnych po instrukcje obsługi.
Co się zmienia: Rozporządzenie w sprawie maszyn 2023/1230 (UE) zastępuje poprzednią dyrektywę. Stanie się ono prawnie wiążące 20 stycznia 2027 r. W porównaniu ze starą dyrektywą, wyraźnie odnosi się ono do systemów robotów współpracujących, maszyn mobilnych oraz aspektów cyberbezpieczeństwa. Producenci i integratorzy muszą się do tego odpowiednio wcześnie przygotować.
Dla Ciebie, jako operatora, codzienne działania początkowo niewiele się zmienią – obowiązek zakupu produktów zgodnych z CE pozostaje. Należy pamiętać, że roboty wprowadzane na rynek po styczniu 2027 r. muszą posiadać certyfikat zgodnie z nowym rozporządzeniem.
Ocena ryzyka: obowiązkowa przed uruchomieniem
Dyrektywa maszynowa stanowi, że każda maszyna musi zostać poddana ocenie ryzyka przed wprowadzeniem jej do obrotu. Jest to przede wszystkim odpowiedzialność producenta. Jednak jako operator nie jesteś zwolniony z tej odpowiedzialności.
Ustawa o bezpieczeństwie i higienie pracy (ArbSchG) oraz rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa przemysłowego (BetrSichV) wymagają oddzielnej oceny ryzyka dla każdego konkretnego zastosowania w firmie. Pytania, na które należy odpowiedzieć, to:
- Którzy ludzie poruszają się w obszarze roboczym robota?
- W jaki sposób robot jest integrowany z procesem pracy?
- Jakie środki ochronne są wymagane na miejscu zdarzenia?
- Czy pracownicy są odpowiednio przeszkoleni?
Autonomiczne roboty usługowe, takie jak robot sprzątający J40 czy robot transportowy Juno AX6113, zostały zaprojektowane z myślą o bezpiecznej pracy w środowiskach zdominowanych przez ludzi – wyposażone w skanery laserowe, ultradźwięki i kamerę. Niemniej jednak techniczne funkcje bezpieczeństwa urządzenia nie zastępują oceny ryzyka przeprowadzanej przez firmę, lecz ją uzupełniają.
Przykład: W budynku administracyjnym wprowadzono robota MT1 do sprzątania korytarzy. Ocena ryzyka przewiduje, że robot będzie działał wyłącznie w miejscach ogólnodostępnych poza podstawowymi godzinami pracy i określa, którzy pracownicy są odpowiedzialni za codzienne kontrole funkcjonalne.
Renomowany integrator zapewni wsparcie w trakcie procesu wdrażania, w tym udokumentuje przypadek użycia. SEBOTICS jest częścią Proces konsultacji i integracji.
Bezpieczeństwo pracy podczas bieżących operacji
Oprócz jednorazowej oceny ryzyka obowiązują następujące wymagania stałe:
Wymagania dotyczące szkolenia: Wszyscy pracownicy pracujący z robotem lub w jego pobliżu muszą posiadać udokumentowane szkolenie. Szkolenie to musi być regularnie powtarzane i dokumentowane.
Oznakowanie obszaru działania: W zależności od miejsca użytkowania (magazyn, szpital, biuro) ścieżki przemieszczania się robota lub obszary jego aktywności muszą być oznaczone — fizycznie lub za pomocą czytelnych instrukcji obsługi.
Konserwacja i przeglądy: Niemieckie rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy (BetrSichV) wymaga, aby sprzęt roboczy był utrzymywany w bezpiecznym stanie. Regularne przeglądy i protokoły przeglądów są tego częścią. Umowy SLA z określonymi cyklami konserwacji mają tu praktycznie bezpośrednie zastosowanie.
Zatrzymanie awaryjne i responsywność: Każdy robot musi mieć możliwość natychmiastowego wyłączenia w sytuacji awaryjnej. Sprawdź, czy jest to zagwarantowane w miejscu wdrożenia.
Przykład: Hala logistyczna używa robota Scrubber 75 do czyszczenia podłóg. Instrukcja obsługi określa zmiany, w których pracuje robot, sposób oznakowania obszaru roboczego za pomocą oznaczeń podłogowych oraz to, z kim należy się skontaktować w pierwszej kolejności w przypadku nieoczekiwanego zatrzymania.
Ochrona danych: kamery, czujniki i identyfikacja osobista
Nowoczesne roboty autonomiczne nawigują za pomocą systemów LiDAR, ultradźwięków, a często także kamer. W kontekście ochrony danych osobowych zgodnie z RODO kluczowe pytanie brzmi: Czy w procesie przetwarzane są dane osobowe?
Dane LiDAR (chmury punktów do wykrywania przeszkód) zasadniczo nie są uznawane za dane osobowe, dopóki nie jest możliwa identyfikacja wsteczna. Natomiast dane z kamer, które mogłyby zarejestrować twarze lub tablice rejestracyjne, są klasyfikowane jako dane osobowe.
Typowe środki:
- Wykorzystanie kamery dokumentowej w miejscu pracy i wpisanie jej do rejestru przetwarzania.
- Poinformuj pracowników i radę zakładową (jeśli taka istnieje).
- Sprawdź, czy nagrania są zapisywane i gdzie.
- Jeśli dane z kamer są przetwarzane systematycznie, warto rozważyć przeprowadzenie oceny skutków dla ochrony danych (DPIA).
Wiele robotów sprzątających z SEBOTICS-Teczka Kamery te służą głównie do wykrywania przeszkód w czasie rzeczywistym, bez konieczności trwałego przechowywania danych. Dokładną konfigurację należy uzgodnić z producentem/integratorem.
Ustawa UE o sztucznej inteligencji: Jakie przepisy mają zastosowanie do robotyki?
Unijna ustawa o sztucznej inteligencji (rozporządzenie 2024/1689) obowiązuje od sierpnia 2024 r. i jest wdrażana etapowo. Klasyfikuje ona systemy sztucznej inteligencji według kategorii ryzyka. W przypadku robotów komercyjnych obowiązują następujące zasady:
Nie każdy robot jest „systemem sztucznej inteligencji” w rozumieniu ustawy o sztucznej inteligencji. Robot nawigujący za pomocą prostej logiki sensorycznej może nie mieścić się w jej zakresie. Kluczowe jest to, czy system opiera się na uczeniu maszynowym, czy na modelach statystycznych, które podejmują autonomiczne decyzje.
Klasy ryzyka (uproszczone):
| Klasa | Przykład | obowiązki |
|---|---|---|
| Minimalne ryzyko | Prosta automatyzacja oparta na regułach | Brak dodatkowych zobowiązań |
| Ograniczone ryzyko | Chatboty, interakcja głosowa | Obowiązek przejrzystości wobec użytkowników |
| wysokie ryzyko | Infrastruktura krytyczna dla bezpieczeństwa, diagnostyka medyczna | Rejestracja, ocena zgodności, nadzór ludzki |
| Niedopuszczalne ryzyko | Punktacja społeczna, biometryczny monitoring w czasie rzeczywistym | Verboten |
Robotyka autonomicznego sprzątania, transportu towarów czy hotelarstwa generalnie nie należą do kategorii wysokiego ryzyka. Roboty bezpieczeństwa z funkcją rozpoznawania twarzy wymagałyby jednak ścisłej kontroli.
Dla operatorów: Wdrażając system AI, Ty, jako osoba wdrażająca, masz określone obowiązki – w tym monitorowanie, dokumentowanie i, w stosownych przypadkach, raportowanie. Większość obowiązków wynikających z ustawy o AI wejdzie w życie od sierpnia 2026 r.
Ponieważ ta dziedzina jest wciąż na etapie rozwoju prawnego: zleć klasyfikację konkretnego rozwiązania doradcy prawnemu posiadającemu wiedzę specjalistyczną z zakresu ustawy UE o sztucznej inteligencji.
Rola integratora w zgodności
Integrator taki jak SEBOTICS Nie ponosimy odpowiedzialności producenta – za zgodność z CE odpowiada producent urządzenia (Pudu, Gausium, AutoXing, Nexaro itp.). Jednak dobry integrator oferuje:
- zastrzeżenie: Dostarczane będą wyłącznie urządzenia oznaczone znakiem CE i posiadające kompletną dokumentację techniczną.
- W trakcie wdrażania: Poinformuj operatorów o odpowiednich obowiązkach operatora (ocena ryzyka, instrukcje, okresy między przeglądami)
- Bieżący: Zaoferuj umowy SLA z określonymi cyklami konserwacji i przeglądów, które spełniają wymagania niemieckiego rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy (BetrSichV).
- Na żądanie: Wsparcie w dokumentowaniu scenariusza wdrożenia w celu zapewnienia zgodności wewnętrznej
Czego integrator nie zapewnia i nie ma prawa świadczyć: porady prawnej w rozumieniu prawa. Do wiążących ocen zgodności CE, indywidualnych ocen ryzyka lub klasyfikacji zgodnie z ustawą o AI (AI Act) potrzebni są zewnętrzni eksperci (prawnicy, certyfikowani specjaliści ds. bezpieczeństwa i higieny pracy, inspektorzy ochrony danych).
FAQ
Czy jako operator muszę samodzielnie wykonać testy CE?
Nie — oznakowanie CE jest obowiązkiem producenta. Jako operator musisz upewnić się, że urządzenie posiada oznakowanie CE, że dostępna jest deklaracja zgodności oraz że urządzenie jest używane zgodnie z przeznaczeniem. Ponadto jesteś odpowiedzialny za przeprowadzenie oceny ryzyka w miejscu pracy.
Jakie zmiany przyniesie nowa Dyrektywa Maszynowa 2023/1230?
Nowe rozporządzenie zastąpi obowiązującą Dyrektywę Maszynową od stycznia 2027 roku. Koncentruje się ono w większym stopniu na systemach współpracy i systemach mobilnych, a także na cyberbezpieczeństwie. Urządzenia wprowadzone na rynek przed tą datą nadal będą podlegać starym przepisom. Twój integrator powinien poinformować Cię o statusie Twoich urządzeń.
Czy ustawa UE o sztucznej inteligencji ma zastosowanie do mojego robota sprzątającego?
Zależy to od konkretnej implementacji technicznej. Wiele autonomicznych robotów sprzątających korzysta z nawigacji opartej na regułach i może nie podlegać ustawie o sztucznej inteligencji (AI). Roboty z systemami uczącymi się lub podejmujące decyzje AI krytyczne dla bezpieczeństwa mogą jednak podlegać tym przepisom. W razie wątpliwości należy poddać sprawę analizie prawnej.
Czy pracownicy muszą wyrazić zgodę na używanie robotów?
Prawo pracy nie wymaga indywidualnej zgody. Jednakże rady zakładowe mają prawo do współdecydowania na mocy art. 87 ustawy Works Constitution Act (monitorowanie zachowań i wydajności pracowników), jeśli robot zbiera istotne dane. Należy poinformować radę zakładową na wczesnym etapie.
O czym należy pamiętać podczas korzystania z kamer w trakcie pracy?
Dane z kamer są uznawane za dane osobowe, jeśli można zidentyfikować osoby. Należy udokumentować ich wykorzystanie w rejestrze przetwarzania, poinformować pracowników i sprawdzić, czy konieczne jest przeprowadzenie oceny skutków dla ochrony danych. Wiele robotów sprzątających nie przechowuje trwale danych z kamer — integrator wyjaśni dokładną konfigurację.
Nachster Schritt
Jeśli planujesz konkretne rozwiązanie robotyczne i chcesz wiedzieć, jakie obowiązki operatora są istotne w Twoim scenariuszu wdrożenia: W Pierwsza konsultacja z SEBOTICS Wspólnie wyjaśnimy, jaka dokumentacja jest częścią dostawy, a w których obszarach warto zaangażować zewnętrznych ekspertów.
Przegląd dostępnych modeli robotów można znaleźć w SEBOTICS Przegląd robota usługowego.
Niniejszy artykuł zawiera ogólne informacje i nie zastępuje porady prawnej, porady dotyczącej ochrony danych lub bezpieczeństwa pracy w indywidualnych przypadkach.